Từ một sĩ quan pháo binh vô danh trên đảo Corsica đến người khiến cả châu Âu phải bước vào những cuộc chiến làm thay đổi lịch sử, Napoleon Bonaparte đã trải qua hành trình quyền lực hiếm có. 

Vậy Napoleon là ai? Điều gì giúp ông bước lên ngai vàng nước Pháp? Cuộc đời Napoleon là câu chuyện đan xen giữa thiên tài quân sự, tham vọng đế chế, những cải cách lớn cùng cú sụp đổ tại Waterloo. Theo dõi bài viết của caremanagementfordepression.org để được cung cấp thông tin chi tiết nhé!

Tiểu sử Napoleon

Napoleon là ai? Napoleon Bonaparte tên khai sinh Napoleone di Buonaparte, sinh ngày 15 tháng 8 năm 1769 tại Ajaccio trên đảo Corsica. Ông là một nhà quân sự và chính trị người Pháp, giữ chức Đệ nhất Tổng tài từ năm 1799 trước khi trở thành Hoàng đế Pháp vào năm 1804.

Napoleon xuất hiện trong một giai đoạn đặc biệt biến động của lịch sử nước Pháp. Cách mạng Pháp năm 1789 đã làm lung lay chế độ quân chủ, tạo nên những thay đổi sâu sắc về chính trị và xã hội. Trong hoàn cảnh ấy, năng lực quân sự giúp Napoleon nhanh chóng thăng tiến.

Ông nổi tiếng nhờ hàng loạt chiến dịch tại Italy, Ai Cập và châu Âu. Đỉnh cao quyền lực xuất hiện trong những năm đầu thế kỷ XIX khi Pháp dưới sự lãnh đạo của Napoleon kiểm soát hoặc có ảnh hưởng mạnh tới nhiều vùng lãnh thổ trên lục địa.

Tuy nhiên, Napoleon không chỉ được biết đến qua chiến tranh. Bộ luật Dân sự Napoleon, cải cách hành chính, giáo dục và hệ thống nhà nước tập trung cũng tạo ảnh hưởng lâu dài.

Muốn hiểu đầy đủ tiểu sử Napoleon là ai, vì vậy cần nhìn vào cả tài năng quân sự, sự nghiệp chính trị, những cải cách và hậu quả từ các cuộc chiến tranh dưới thời ông.

Cuộc đời và sự nghiệp của Hoàng đế nước Pháp của Napoleon

Tuổi thơ của Napoleon trên đảo Corsica

Napoleon sinh ra chỉ một thời gian ngắn sau khi Corsica chuyển từ quyền kiểm soát của Cộng hòa Genoa sang Pháp. Gia đình Buonaparte thuộc tầng lớp quý tộc địa phương nhưng không thực sự giàu có.

Cha ông là Carlo Buonaparte, một luật sư và nhân vật có hoạt động chính trị tại Corsica. Mẹ ông, Letizia Ramolino, có ảnh hưởng đáng kể đến quá trình trưởng thành của Napoleon. Napoleon lớn lên trong một gia đình đông con. Điều kiện sống và môi trường chính trị đặc biệt của Corsica góp phần hình thành tính cách mạnh mẽ cũng như ý thức về danh dự của ông.

Khi còn nhỏ, Napoleon nói tiếng Corsica và tiếng Italy tốt hơn tiếng Pháp. Sau khi được gửi sang Pháp học tập, ông từng gặp khó khăn trong việc hòa nhập vì xuất thân và giọng nói của mình. Những trải nghiệm thời niên thiếu này trở thành một phần đáng chú ý trong quá trình hình thành con người Napoleon trước khi ông bước vào quân đội.

Con đường học tập và bước đầu theo nghiệp quân sự

Năm 1779, Napoleon được đưa tới Pháp để theo học. Sau một thời gian học tại Autun, ông vào trường quân sự Brienne-le-Château. Tại đây, Napoleon đặc biệt quan tâm đến lịch sử, địa lý và toán học. Năng lực toán học trở thành lợi thế khi ông lựa chọn chuyên ngành pháo binh, lĩnh vực đòi hỏi khả năng tính toán chính xác.

Sau Brienne, Napoleon tiếp tục học tại École Militaire ở Paris. Năm 1785, ông tốt nghiệp và được bổ nhiệm làm thiếu úy pháo binh. Thời điểm ấy, không ai có thể chắc chắn rằng sĩ quan trẻ đến từ Corsica sau này sẽ trở thành Hoàng đế.

Tuy nhiên, nền tảng đào tạo quân sự bài bản, khả năng nghiên cứu chiến thuật và tinh thần tham vọng đã chuẩn bị cho Napoleon những điều kiện cần thiết để tận dụng cơ hội xuất hiện sau Cách mạng Pháp.

Cách mạng Pháp mở ra bước ngoặt cho Napoleon

Cách mạng Pháp năm 1789 làm thay đổi hoàn toàn cấu trúc chính trị và xã hội của đất nước. Chế độ quân chủ bị lật đổ, nhiều sĩ quan quý tộc rời quân đội và hệ thống cũ bị xáo trộn mạnh. Điều này đồng thời tạo cơ hội cho những sĩ quan trẻ có năng lực thăng tiến nhanh hơn.

Bước ngoặt quan trọng đối với Napoleon xuất hiện trong cuộc vây hãm Toulon năm 1793. Thành phố này khi ấy nằm trong tay lực lượng chống cách mạng với sự hỗ trợ của quân Anh và đồng minh. Napoleon được giao trách nhiệm liên quan đến pháo binh. Ông đề xuất bố trí lực lượng nhằm kiểm soát những vị trí chiến lược, gây sức ép lên hạm đội đối phương.

Sau khi Toulon được tái chiếm, Napoleon được thăng cấp chuẩn tướng khi mới 24 tuổi. Từ một sĩ quan chưa được biết đến rộng rãi, ông bắt đầu thu hút sự chú ý của giới lãnh đạo Pháp.

Chiến dịch Italy đưa tên tuổi Napoleon lên đỉnh cao

Năm 1796, Napoleon được trao quyền chỉ huy quân đội Pháp tại Italy. Đây chính là chiến dịch đưa ông trở thành một trong những vị tướng nổi tiếng nhất châu Âu. Quân đội dưới quyền Napoleon phải đối đầu với lực lượng Áo và các đồng minh. Thay vì tiến hành những trận đánh kéo dài, ông tập trung vào tốc độ hành quân, khả năng tập trung lực lượng tại điểm quyết định và chia cắt đối phương.

Các chiến thắng tại Lodi, Arcole và Rivoli giúp danh tiếng của Napoleon tăng nhanh. Chiến dịch Italy không chỉ thể hiện tài năng chiến thuật mà còn cho thấy khả năng xây dựng hình ảnh của ông. Napoleon thường xuyên gửi các bản tin về Paris, nhấn mạnh chiến công và tinh thần của quân đội.

Đến khi chiến dịch kết thúc, Napoleon đã trở thành một nhân vật nổi tiếng tại Pháp và là vị tướng khiến nhiều triều đình châu Âu phải chú ý.

Chiến dịch Ai Cập và tham vọng mở rộng ảnh hưởng

Năm 1798, Napoleon chỉ huy cuộc viễn chinh tới Ai Cập. Một trong những mục tiêu chiến lược là gây sức ép lên lợi ích thương mại của Anh và tìm cách đe dọa tuyến đường hướng tới Ấn Độ.

Quân Pháp giành chiến thắng trước lực lượng Mamluk trong trận Kim Tự Tháp. Tuy nhiên, hạm đội Pháp sau đó bị Hải quân Anh dưới quyền Đô đốc Horatio Nelson đánh bại tại trận sông Nile. Điều này khiến lực lượng Napoleon gặp nhiều khó khăn trong việc duy trì chiến dịch.

Dù không đạt được toàn bộ mục tiêu quân sự, cuộc viễn chinh lại có ý nghĩa lớn đối với nghiên cứu khoa học và khảo cổ. Napoleon đưa nhiều học giả, kỹ sư và nhà khoa học tới Ai Cập. Trong giai đoạn này, phiến đá Rosetta nổi tiếng cũng được phát hiện, về sau trở thành chìa khóa quan trọng giúp giải mã chữ tượng hình Ai Cập cổ đại.

Cuộc đảo chính năm 1799 và con đường nắm quyền

Năm 1799, Napoleon rời Ai Cập trở về Pháp trong bối cảnh chính quyền Đốc chính gặp nhiều bất ổn. Ngày 18 Brumaire theo lịch Cộng hòa Pháp, tương ứng tháng 11 năm 1799, một cuộc đảo chính diễn ra và chế độ Đốc chính bị thay thế bằng chế độ Tổng tài. Napoleon trở thành Đệ nhất Tổng tài.

Trên danh nghĩa, Pháp vẫn duy trì một số thiết chế cộng hòa. Trên thực tế, quyền lực ngày càng tập trung vào Napoleon. Ông tiến hành nhiều cải cách nhằm củng cố nhà nước, ổn định tài chính và xây dựng bộ máy hành chính hiệu quả hơn. Năm 1802, Napoleon trở thành Tổng tài trọn đời. Hai năm sau, bước ngoặt lớn tiếp theo diễn ra khi ông thiết lập Đế chế Pháp.

Napoleon trở thành Hoàng đế nước Pháp

Ngày 2 tháng 12 năm 1804, lễ đăng quang của Napoleon diễn ra tại Nhà thờ Đức Bà Paris với sự hiện diện của Giáo hoàng Pius VII. Napoleon trở thành Hoàng đế Napoleon I.

Một hình ảnh nổi tiếng trong buổi lễ là việc Napoleon tự đặt vương miện lên đầu mình trước khi trao vương miện cho Hoàng hậu Joséphine. Sự kiện thể hiện rõ cách Napoleon xây dựng quyền lực và hình ảnh của một triều đại mới. Việc một nhân vật trưởng thành từ thời kỳ cách mạng trở thành Hoàng đế tạo nên nghịch lý đáng chú ý trong lịch sử Pháp.

Tuy nhiên, Napoleon vẫn duy trì nhiều thành quả của Cách mạng, đặc biệt là nguyên tắc bình đẳng trước pháp luật, hệ thống hành chính dựa nhiều hơn vào năng lực và việc loại bỏ một số đặc quyền phong kiến. Đây cũng là lý do di sản của ông mang tính phức tạp thay vì chỉ gắn với hình ảnh một nhà chinh phục.

Bộ luật Napoleon và những cải cách quan trọng

Nếu chỉ nhìn vào chiến trường, người đọc sẽ khó hiểu đầy đủ Napoleon là ai và vì sao ảnh hưởng của ông kéo dài đến tận thời hiện đại. Một trong những di sản quan trọng nhất là Bộ luật Dân sự Pháp năm 1804, thường được gọi là Bộ luật Napoleon.

Bộ luật góp phần hệ thống hóa pháp luật, khẳng định quyền sở hữu tài sản, bình đẳng pháp lý của nam giới và xóa bỏ nhiều đặc quyền phong kiến. Tuy nhiên, nó cũng củng cố quyền lực của người chồng và người cha trong gia đình, đồng thời hạn chế đáng kể địa vị pháp lý của phụ nữ so với một số thay đổi từng xuất hiện trong thời kỳ cách mạng.

Napoleon còn tiến hành cải tổ giáo dục, xây dựng hệ thống trường trung học lycée nhằm đào tạo nhân lực cho nhà nước. Ngân hàng Pháp được thành lập năm 1800, góp phần ổn định hệ thống tài chính.

Bộ máy hành chính được tổ chức tập trung hơn với hệ thống tỉnh trưởng đại diện cho chính quyền trung ương. Những cải cách này tiếp tục ảnh hưởng tới nước Pháp ngay cả sau khi đế chế của Napoleon sụp đổ.

Trận Austerlitz và đỉnh cao tài năng quân sự

Ngày 2 tháng 12 năm 1805, đúng một năm sau lễ đăng quang, Napoleon giành một trong những chiến thắng nổi tiếng nhất tại trận Austerlitz. Quân Pháp đối đầu liên quân Nga và Áo.

Napoleon cố tình tạo ấn tượng rằng cánh phải của quân Pháp tương đối yếu nhằm khuyến khích đối phương tập trung lực lượng tấn công khu vực này. Khi liên quân di chuyển, trung tâm đội hình của họ trở nên dễ bị tổn thương.

Quân Pháp sau đó đánh vào cao nguyên Pratzen, chia cắt lực lượng đối phương và giành thắng lợi quyết định. Austerlitz thường được nghiên cứu như một ví dụ tiêu biểu về khả năng đánh lừa đối phương, lựa chọn thời điểm và tập trung lực lượng của Napoleon. Chiến thắng củng cố quyền lực của Pháp tại châu Âu và đánh dấu giai đoạn Napoleon đứng gần đỉnh cao sự nghiệp quân sự.

Đế chế Napoleon mở rộng khắp châu Âu

Sau Austerlitz, Napoleon tiếp tục giành những chiến thắng quan trọng trước Phổ và Nga. Trận Jena-Auerstedt năm 1806 khiến quân đội Phổ chịu thất bại nghiêm trọng. Năm 1807, chiến thắng tại Friedland góp phần dẫn đến Hiệp ước Tilsit giữa Pháp và Nga.

Ở đỉnh cao quyền lực, Napoleon trực tiếp hoặc gián tiếp kiểm soát phần lớn Tây và Trung Âu. Nhiều người thân và tướng lĩnh của ông được đưa lên cai trị các vương quốc phụ thuộc. Tuy nhiên, đế chế rộng lớn cũng tạo ra những vấn đề mới.

Napoleon triển khai Hệ thống Lục địa nhằm cô lập kinh tế Anh bằng cách hạn chế các nước châu Âu giao thương với quốc gia này. Chính sách gặp nhiều khó khăn trong thực tế và gây ảnh hưởng tới nền kinh tế tại nhiều khu vực. Trong khi đó, sự phản kháng đối với quyền thống trị của Pháp ngày càng gia tăng.

Chiến tranh Bán đảo khiến Pháp sa lầy

Năm 1808, Napoleon can thiệp sâu vào Tây Ban Nha và đưa anh trai Joseph Bonaparte lên ngai vàng. Quyết định này gây ra sự phản kháng mạnh mẽ. Quân đội Pháp phải đối mặt với quân chính quy Tây Ban Nha, Bồ Đào Nha và lực lượng Anh dưới quyền Arthur Wellesley, người sau này trở thành Công tước Wellington.

Đặc biệt, chiến tranh du kích khiến quân Pháp liên tục bị tiêu hao. Thuật ngữ “guerrilla” gắn liền với hình thức chiến đấu quy mô nhỏ của các lực lượng kháng chiến Tây Ban Nha trong cuộc chiến này.

Chiến tranh Bán đảo kéo dài nhiều năm và buộc Napoleon phải phân tán một lượng lớn binh lực. Đây trở thành một trong những yếu tố góp phần làm suy yếu đế chế.

Cuộc xâm lược Nga năm 1812 và bước ngoặt thất bại

Năm 1812, Napoleon phát động chiến dịch xâm lược Nga với một lực lượng khổng lồ thường được gọi là Grande Armée. Quân Pháp tiến sâu vào lãnh thổ Nga nhưng đối phương chủ động rút lui, phá hủy nhiều nguồn cung trên đường và tránh giao chiến quyết định trong thời gian dài.

Trận Borodino tháng 9 năm 1812 diễn ra vô cùng đẫm máu. Napoleon giành quyền kiểm soát chiến trường và sau đó tiến vào Moscow, nhưng thành phố phần lớn bị bỏ trống và xảy ra những vụ cháy lớn.

Napoleon chờ đợi một thỏa thuận hòa bình nhưng không đạt được mục tiêu. Khi mùa đông đến gần, ông buộc phải ra lệnh rút quân. Đói, rét, bệnh tật, thiếu nguồn tiếp tế cùng các cuộc tấn công của quân Nga khiến Grande Armée chịu tổn thất nghiêm trọng. Chiến dịch Nga trở thành bước ngoặt làm suy giảm đáng kể sức mạnh quân sự của Napoleon.

Napoleon thoái vị và bị lưu đày tới đảo Elba

Sau thất bại tại Nga, các cường quốc châu Âu thành lập liên minh mới chống Pháp. Napoleon vẫn giành được một số chiến thắng nhưng không còn đủ nguồn lực để duy trì ưu thế lâu dài.

Tháng 10 năm 1813, ông thất bại trong trận Leipzig, còn được gọi là “Trận chiến của các quốc gia”. Đến năm 1814, quân liên minh tiến vào Paris. Napoleon buộc phải thoái vị và được đưa tới đảo Elba ngoài khơi Italy. Ông vẫn được phép giữ danh hiệu Hoàng đế nhưng quyền lực chỉ giới hạn trên hòn đảo nhỏ này.

Nhiều người tưởng rằng sự nghiệp chính trị và quân sự của Napoleon đã kết thúc. Thực tế, ông chỉ ở Elba chưa đầy một năm trước khi tạo nên một trong những cuộc trở lại nổi tiếng nhất lịch sử.

Một trăm ngày và trận Waterloo

Tháng 2 năm 1815, Napoleon rời đảo Elba và trở về Pháp. Quân đội được cử đi ngăn chặn ông nhưng nhiều binh sĩ chuyển sang ủng hộ vị Hoàng đế cũ. Napoleon tiến vào Paris và Louis XVIII phải rời khỏi thủ đô.

Giai đoạn Napoleon trở lại cầm quyền được gọi là “Một trăm ngày”. Các cường quốc châu Âu nhanh chóng tập hợp lực lượng chống lại ông. Ngày 18 tháng 6 năm 1815, Napoleon đối đầu quân liên minh do Công tước Wellington chỉ huy tại Waterloo, thuộc Bỉ ngày nay. Quân Phổ dưới quyền Gebhard Leberecht von Blücher cũng tiến tới chiến trường và đóng vai trò quan trọng. 

Napoleon thất bại. Waterloo trở thành trận đánh lớn cuối cùng trong sự nghiệp của ông. Vài ngày sau, Napoleon một lần nữa thoái vị.

Những năm cuối đời trên đảo Saint Helena

Sau Waterloo, Napoleon hy vọng có thể tới Mỹ nhưng kế hoạch không thành công. Cuối cùng, ông đầu hàng người Anh. Lần này các cường quốc không muốn để Napoleon có cơ hội trở lại như tại Elba. Ông bị đưa tới Saint Helena, một hòn đảo xa xôi ở Nam Đại Tây Dương.

Napoleon sống tại Longwood House dưới sự giám sát của Anh. Trong thời gian lưu đày, ông trò chuyện với những người thân cận và kể lại nhiều sự kiện trong cuộc đời mình. Những ghi chép này góp phần xây dựng hình tượng Napoleon trong ký ức của các thế hệ sau. Sức khỏe của ông dần suy giảm.

Napoleon qua đời ngày 5 tháng 5 năm 1821 tại Saint Helena, hưởng thọ 51 tuổi. Nguyên nhân chính thức được ghi nhận là ung thư dạ dày. Năm 1840, hài cốt Napoleon được đưa trở lại Pháp và sau đó an táng tại điện Invalides ở Paris.

Kết luận

Qua hành trình từ một thiếu úy pháo binh trên đảo Corsica đến ngai vàng nước Pháp, câu hỏi Napoleon là ai không thể chỉ được trả lời bằng danh xưng Hoàng đế hay thiên tài quân sự. Napoleon Bonaparte là nhân vật có ảnh hưởng sâu rộng tới lịch sử châu Âu, để lại dấu ấn từ chiến trường, pháp luật đến tổ chức nhà nước.

Nguồn: Sưu tầm